warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

 

Aktywność antyoksydacyjną flawonoidów odkryto już w latach 30. ubiegłego wieku. Był to impuls do rozpoczęcia prac badawczych, które w późniejszych latach pozwoliły na zdefiniowanie mechanizmów działania tych związków. Flawonoidy i ich zdrowotne właściwości zostały docenione w środowisku lekarskim jako związki znacznie ograniczające częstotliwość występowania wielu schorzeń np.: chorób serca, wątroby oraz niektórych typów nowotworów. Artykuł przedstawia dobroczynne właściwości flawonoidów i ich wpływ na zdrowie człowieka.

 

Flawonoidy a aktywność antyoksydacyjna


 

flawonoidy warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Flawonoidy znacznie ograniczają częstotliwość występowania wielu schorzeń np.: chorób serca, wątroby oraz niektórych typów nowotworów.

 

Aktywność antyoksydacyjna jest najlepiej zbadaną aktywnością biologiczną flawonoidów. Wiąże się to z ich strukturą, liczbą oraz położeniem grup hydroksylowych. Czym więcej grup hydroksylowych w konfiguracji orto tym większa aktywność antyoksydacyjna. Wszystkie flawonoidy u których w pierścieniu B występują grupy OH w pozycji 3’, 4’ wykazują właściwości antyoksydacyjne niezależnie od struktury pierścienia C. Przykładami są: flawonol – kwercetyna, flawanol – katechina i barwnik antocyjanowy – cyjanidyna, o identycznym układzie grup hydroksylowych, wskazują zbliżoną efektywność antyoksydacyjną w teście na inhibicję utleniania LDL.

 

 

Właściwości antyoksydacyjne flawonoidów mogą ujawniać się na wiele sposobów. Są to:

– zamiatanie wolnych rodników: •OH, O2•;

– zapobieganie utlenieniu wywoływanemu przez pojedyncze aktywne atomy tlenu;

– hamowanie peroksydacji lipidów: R•, ROO•, RO•;

– chelatowanie jonów metali przejściowych, katalizujących reakcje utlenienia.

 

flawonoidy - leczniecze działanie

 

Działanie antyutleniające flawonoidów


Działanie antoksydacyjne flawonoidów w organizmie polega również na hamowaniu utleniania endogennych antyoksydantów takich jak: witamina E, kwas askorbinowy, glutation oraz innych związków w procesach oksydacyjnych. Kwercetyna i rutyna pełnią funkcje antyoksydantów w stosunku do witaminy C. Udowodniono, że opóźniają one przekształcenie askorbinianu do dehydroaskorbinianu i ochraniają przed działaniem wolnych rodników. Natomiast kwas askorbinowy hamuje tlenowe przemiany flawonoidów i tym samym przedłuża ich ochronne. Cyjanidyna i delfinidyna wykazują bardzo silne właściwości zmiatania wolnych rodników.

 

Flawonoidy a miażdżyca


 

flawonoidy warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Flawonoidy mogą przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego oraz działać przeciwzapalnie.

 

Spożycie flawonoidów może obniżyć śmiertelność z powodu chorób sercowo- naczyniowych. Wolne rodniki usuwane przez flawonoidy zmniejszają ilość autakoidów (hormony), odgrywających istotną rolę w schorzeniach zakrzepowo-zatorowych. Aniony ponadtlenkowe (O2-) unieczynniają w tkankach powstający z argininy wolny rodnik tlenku azotu (NO•). Tlenek azotu jest potrzebny do utrzymania optymalnego światła naczyń oraz hamowania agregacji płytek krwi. Działania te zapobiegają tworzeniu się zakrzepów wewnątrznaczyniowych. Omówioną aktywność flawonoidów potwierdzili Naruszewicz i wsp., badając ekstrakt z aronii. Wyniki doświadczeń wykazały antyoksydacyjne właściwości flawonoidów aronii oraz ich zdolność do pobudzania syntezy tlenku azotu, co może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego oraz działać przeciwzapalnie [1].

Flawonoidy wykazując zdolność usuwania rodników hydroksylowych (•OH), przyczyniają się także do zwiększonej produkcji innego korzystnego autokoidu jakim jest prostacyklina (PGI2). Enzym syntetyzujący prostacyklinę hamowany jest przez wolne rodniki hydroksylowe. Prostacyklina, podobnie jak tlenek azotu rozszerza naczynia krwionośne i hamuje agregację płytek krwi. Flawonoidy ochraniają syntezę prostacykliny, co zapobiega występowaniu zakrzepów wewnątrznaczyniowych. Zatem mechanizm działania flawonoidów w schorzeniach zakrzepowo-zatorowych jest podwójny: nasilają one działanie tlenku azotu i prostacykliny.

 

Właściwości poszczególnych grup flawonoidów


 

flawonoidy warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Flawonoidy mogą wpływać na obniżenie poziomu cholesterolu w surowicy krwi.

 

Daidzeina i genisteina – izoflawony soi, należą do grupy substancji tzw. zmiataczy wolnych rodników. Uważa się, że genisteina wykazuje dużo większą aktywność antyoksydacyjna niż daidzeina.

Nawirska i wsp. badali właściwości przeciwutleniające wytłoków z owoców: aronii, czarnej porzeczki, pigwowca japońskiego, jagody kamczackiej i truskawek. Analizowane ekstrakty miały zdolność do wiązania wolnych rodników. Największą aktywność przeciwutleniającą stwierdzono w przypadku wytłoków z aronii, a najniższą w przypadku owoców z pigwowca japońskiego.

Kwercetyna, której znaczne ilości znajdują się w cebuli, jagodzie, czarnej porzeczce i winogronach zmiata wolne rodniki, hamuje reakcje oksydaz a także wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu w surowicy krwi i wzrost płynności błon erytrocytów.

 

O jakich owocach warto pamiętać?


 

Flawonoidy w winogronach

 

warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Owoce winogron można uznać jako środki prewencyjne w zapobieganiu zaburzeń naczyniowych.

 

Owoce winogron są źródłem proantocyjanidyn. Związki te są antyutleniaczami oddziałującymi na naczynia krwionośne oraz na elastazę. Wykazują działanie przeciwagragacyjne na płytki krwi. Zatem owoce winogron i ich przetwory można uznać jako środki prewencyjne w zapobieganiu zaburzeń naczyniowych. Również antocyjany z owoców cytrusowych wykazują działanie chroniące naczynia krwionośne przed miażdżycą.

 

Flawonoidy w żurawinie

 

Flawonoidy

Flawonoidy pochodzące z żurawiny mogą pomóc w powstrzymywaniu tworzenia się zakrzepów krwi.

 

Owoce żurawiny zawierają duże ilości flawonoidów. Spożycie soku z żurawin daje doskonałe efekty w zapobieganiu chorobom serca. Flawonoidy występujące w żurawinie przypominają swoją budową te które występują w winogronach i ich produktach. Ich działanie polega na powstrzymywaniu tworzenia się zakrzepów krwi, rozszerzaniu naczyń krwionośnych, zapobieganiu utlenienia cholesterolu, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy i zapychaniu naczyń krwionośnych.

 

Flawonoidy w aronii

 

Owoce aronii łączą w sobie zalety czerwonego wina i zielonej herbaty, ponieważ zawiera zarówno antocyjany, jak i katechiny. W profilaktyce chorób serca i układu krążenia może okazać się „polskim antyoksydacyjnym paradoksem”. Owoce aronii stanowią bogate źródło procyjanidyn. Związki te zawierają liczne grupy OH, które wykazują wielokrotnie większą aktywność przeciwutleniającą niż witamina E i C. Ponadto przypisuje się im działanie przeciwzapalne, antyhepatotoksyczne (ochronne dla wątroby), przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe i antybakteryjne. Podobne właściwości wykazują flawonoidy zawarte w borówce czernicy.

Antocyjany aroniowe odznaczają się także właściwościami kardioprotekcyjnymi. Prawdopodobnie wykorzystywana jest tu zdolność tych związków do hamowania peroksydacji lipidów błonowych oraz zwiększania liczby związków wysokoenergetycznych (np. ATP). Dowiedziono, że antocyjany aronii wywierają korzystny wpływ na ciśnienie tętnicze krwi oraz stężenie lipidów i mogą być pomocne w leczeniu pacjentów z zespołem metabolicznym. Zaobserwowano także korzystne oddziaływanie antocyjanów i innych składników soku i preparatów z aronii na objawy wywołane niedotlenieniem mięśnia sercowego poprzez mechanizmy hamowania wytwarzania bądź wymiatania nadmiernie wytwarzanych rodników.

 

warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Flawonoidy z aronii wywierają ochronny wpływ na organizm człowieka w czasie zatruć związkami chemicznymi.

 

Silne właściwości antyoksydacyjne antocyjanów z aronii (Aronia melanocarpa) mogą być przydatne przy zmniejszaniu stresu oksydacyjnego w czasie ciąży powikłanej wewnątrzmacicznym niedorozwojem płodu (IUGR). Po podaniu pacjentom wyciągu z aronii stwierdzono spadek poziomu lipoprotein o małej gęstości będących wskaźnikiem intensyfikacji stresu oksydacyjnego w ciąży powikłanej przez IUGR.

Udowodniono, że antocyjany z aronii wywierają ochronny wpływ na organizm człowieka w czasie zatruć związkami chemicznymi. Antocyjany hamują procesy peroksydacji lipidów, działając jako donory atomu wodoru. Są wymiataczami wolnych rodników, reagującymi z innymi rodnikami. Rodnik antocyjanowy charakteryzuje się znacz- nie większą trwałością od innych rodników wytworznych w organizmie, w porównaniu do których ma dużo dłuższy okres półrozpadu. Z tego powodu może „czekać” na inne, krócej żyjące rodniki, np. nadtlenkowe.

 

Flawonoidy w granacie

 

Antocyjany zawarte w soku z granatów korzystnie oddziałują na chorych z miażdżycą naczyń szyjnych. Zaobserwowano złagodzenie symptomów choroby, obniżenie ciśnienia skurczowego krwi oraz hamowanie peroksydacji lipidów frakcji LDL w osoczu krwi.

 

Flawonoidy w kiełkach rzodkiewki

 

flawonoidy warsztaty dietetyczne kreator zdrowia

Flawonoidy zawarte w kiełkach rzodkiewki cechują się właściwościami antyoksydacyjnymi.

 

Kiełki rzodkiewki są cennym źródłem naturalnych przeciwutleniaczy. Zidentyfikowano w nich m.in. kwercetynę i kemferol. Flawonoidy zawarte w kiełkach rzodkiewki cechują się wysoką zdolnością do chelatowania jonów metali oraz właściwościami antyoksydacyjnymi. Stwierdzono, że ekstrakty z kiełków rzodkiewki charakteryzowały się zdecydowanie lepszymi właściwościami chelatującymi niż roztwory syntetycznych przeciwutleniaczy.

Na rynku flawonoidy w formie wyizolowanej dostępne są w postaci preparatów z owoców cytrusowych, wyciągów ze skórek i nasion winogron, grejpfrutów, z czarnej jagody, aronii i innych. Wchodzą w skład wielu suplementów diety. Wykazano, że preparaty uzyskane ze sproszkowanych owoców są znacznie uboższe w antocyjany niż te, sporządzone na bazie ekstraktów. Odgrywa to istotne znaczenie dla wartości leczniczych.

Piśmiennictwo dostępne u autora.

 

Przeczytaj również:


Flawonoidy: lecznicze działanie – cześć 2

Rokitnik – ogromne źródło witaminy C

Kwas foliowy a foliany – jaka jest różnica?

 

 

Indywidualne wsparcie dietetyczne

Dietetyk dla Ciebie – sprawdź nas!